Brechtje Zwaneveld

‘Waarom, waarom ontroert hij mij?’, klinkt het helder maar weemoedig vanuit de majestueuze rijbaan van de Hollandsche Manege aan de Overtoom in Amsterdam. Alles ademt grandeur: de stem van Roos van Erkel - die de hartstochtelijke woorden zingt - evenzeer als de aanblik van de in de 19e eeuw gebouwde stadsmanege.
De 29-jarige Van Erkel speelt de titelrol in Elize in de Hollandsche Manege, een groots kerstspektakel met paarden, ruiters, acteurs, muzikanten en een tienkoppig koor. De ‘hij’ uit haar lied is een stalknecht op wie barones Elize van Zuylen heimelijk verliefd is. Maar de 19e eeuwse adel kon het onmogelijk aanleggen met iemand van een lagere stand, laat staan met een rebelse socialist.

Met het beperkte budget dat scholen ter beschikking staat om leerlingen te laten kennismaken met cultuur zit het bezoeken van een reguliere theatervoorstelling er zelden meer in. Verschillende (jeugd)gezelschappen gaan daarom zelf naar de scholen toe. Niet voor een optreden in een muffe gymzaal of aula, maar met een eigen trailer die dienstdoet als pop-up theater. Theatermaker stapte in bij Oostpool en Sonnevanck, Kwatta en Theater Artemis.

Moniek Merkx introduceerde zeventien jaar geleden de mime in het tekstminnende jeugdtheater. Inmiddels is ze artistiek leider van het eerste jeugdgezelschap in Nederland dat zowel dansvoorstellingen als theatervoorstellingen produceert en bovendien een eigen podium beheert: Maas theater en dans. In januari gaat hun eerste grotezaalvoorstelling in première, waarin dans en theater samenkomen: Alleen op de wereld.
Door Brechtje Zwaneveld

Het grote nadeel van sprookjes is dat ze expliciet moralistisch zijn. Als je anno 2013 een sprookje wil bewerken voor kleuters zal je meer moeten doen dan het verhaaltje met poppen in een decortje navertellen. Wij eenentwintigste eeuwers houden er nou eenmaal niet meer van om een moraal opgelegd te krijgen. Als we al een morele boodschap krijgen voorgeschoteld, willen we eerder dat de onontkoombaarheid daarvan voelbaar is, dan dat ie plompverloren zonder vragen wordt gepresenteerd. Dus als je besluit om poppentheater te maken van Grimms Vrouw Holle, zal je iets verder moeten denken dan ‘ijverig is goed’ en ‘lui is slecht’.

‘Ik sta op het dak van de school en ik ga springen.’ De woorden uit de draagbare cassetterecorder klinken vastberaden. De blonde jongen die het gammele apparaat tegen zich aandrukt, oogt een stuk minder vastberaden. In een glimmend rode sportbroek, zwarte cowboylaarzen, gebreide trui en behangen met gadgets ziet hij er zelfs ronduit idioot en ongeloofwaardig uit. Maar dat verdwijnt terstond als hij begint te praten.

Zoals meestal bij de voorstellingen van Het Filiaal is ook de opening van hun nieuwste grote zaalproductie Een ijskoud wonder meteen raak. Achter op het grote lege toneel zitten drie muzikanten. Ze zijn door de schaarse belichting nauwelijks te ontwaren. Ze zitten verscholen achter een stalen brug en als de sopraansax scherp begint te huilen, zien we dat er op die brug een jongen staat die van plan is om te springen. Net als hij dat wil doen komt er voor op het toneel een wand naar beneden en verschijnen twee engelen die zich beklagen over de drukte deze tijd van het jaar.

Op initiatief van Danstheater Aya debatteerden de jeugddansgezelschappen op donderdag 10 oktober over de eigen positie. Na een vierjarige periode als sector met Rijkssubsidie in de Basisinfrastructuur gefunctioneerd te hebben, worden de meeste jeugddansgezelschappen met ingang van dit jaar weer gesubsidieerd door het Fonds Podiumkunsten. Alleen Introdans voor de jeugd wordt via de subsidie van het Arnhemse gezelschap Introdans via de BIS gesubsidieerd. De subsidie voor de dansvoorstellingen van Maas (voorheen Meekers, Theatergroep Max en Theatergroep Siberia) komt uit het Fonds, hoewel Maas voor jeugdtheater wel tot de Bisgezelschappen behoort.

Hij sjeest op zijn didgeridoo, hij roept ‘schijt’ waar hij ‘schout’ bedoelt, mept uitdagend op zijn eigen blote kont, breakdancet in het rond, jat brood en beduvelt de adel waar ze bij staan. De Tijl Uilenspiegel in de gelijknamige voorstelling van Theater Sonnevanck is meer dan een Middeleeuwse schavuit vol grappen en grollen. Pieter Verelst maakt van hem een onbesuisde vrijheidszoeker, die met gretige energie en platvloerse humor de ongeschreven regeltjes over ‘normaal’ en ‘gewoon’ stevig bij de neus neemt.

‘Ze zijn zo mooi, met die wimpers als vlinders’, roept de één; ‘Dat is een probleem’, constateert een ander. Als er op een dag ineens zebra’s verschijnen in een dorpje waar tot nu toe alle dagen hetzelfde waren, reageert iedereen anders. De verlegen Monsieur Jacques (Joris Erwich) durft ineens zijn liefde voor de eigenaardige Hélène (Roos Hoogland) te tonen; Madame de Pompadour (Eva Zwart) betoont zich in het openbaar nogal afkerig van de ‘vreemdedingen’, maar hoopt heimelijk dat een van de zebra’s haar meeneemt.